Uszkodzenie ACL. Kiedy udać się do fizjoterapeuty?

Kiedy do fizjoterapeuty po uszkodzeniu ACL

Zapewne zdarzyło Ci się słyszeć już kiedyś skrót ACL. Cóż to takiego? Obecny coraz częściej w potocznej mowie „ACL” to skrót z angielskiej nazwy więzadła krzyżowego przedniego – Anterior Cruciate Ligament.

Staw kolanowy zbudowany jest z kilku więzadeł, które pełnią rolę stabilizatorów biernych. Stabilizatorami czynnymi, z kolei, są mięśnie – uda i goleni. Więzadła dzielą się na zewnętrzne i wewnętrzne.

Program dla fizjoterapeutów. Promocja dla czytelników neoReh

Więzadła zewnętrzne to:

  • więzadło rzepki
  • więzadło poboczne strzałkowe
  • więzadło poboczne piszczelowe
  • więzadło podkolanowe skośne
  • więzadło podkolanowe łukowate

 

Więzadła wewnętrzne:

  • więzadło krzyżowe przednie (ACL)
  • więzadło krzyżowe tylne (PCL)
  • więzadło poprzeczne kolana

więzadła kolana

Średnie wymiary więzadła to 4 cm długości oraz 1 cm szerokości.

Więzadło zbudowane jest w 60% z wody, w 35% z kolagenu oraz w 5% z elastyny. Odżywiane jest przez tętnicę środkową kolana oraz tętnice dolne kolan (w przypadku większości urazów dochodzi do krwawienia wewnątrz stawu), unerwiane jest przez nerw stawowy.

ACL posiada liczne receptory:

  • ciałka Paciniego – receptory nacisku, dotyku, wibracji
  • ciałka Golgiego – największe receptory stawu kolanowego, uaktywniające się podczas silnego rozciągania więzadła i maksymalnego napięcia
  • ciałka Ruffiniego – informują one o ustawieniu stawu i ruchach kończyn
  • wolne zakończenia nerwowe – pełnią funkcję receptorów bólowych, które aktywują się podczas uszkodzenia

Jaka jest rola ACL?

Po pierwsze więzadło krzyżowe przednie łączy kość piszczelową z udową, dzięki temu zapobiega przemieszczaniu się piszczeli do przodu i rotacja kości piszczelowej względem udowej. Po drugie, dzięki receptorom szybko zostaje przekazana informacja do układu nerwowo – mięśniowego,  jak staw kolanowy ma zachować się w zaistniałej sytuacji.

Najczęściej do uszkodzeń ACL dochodzi podczas uprawiania sportu; np.gdy wykonujemy dynamiczny ruch skrętny – skręcenie kolana w zgięciu, przy zablokowanej stopie. Jest to uszkodzenie rotacyjne. Do uszkodzenia może dojść także, gdy doznamy uderzenia w kość piszczelową przy wyprostowanym kolanie. To uszkodzenie nazywamy przeprostnym.

Drugim więzadłem, które często doznaje urazów jest więzadło poboczne piszczelowe – MCL rozszyfruj skrót. Zerwanie więzadła lub jego nadmierne rozciągnięcie zwykle skutkuje niestabilnością kolana. Odczuwamy wówczas ograniczenie ruchomości objawiające się:

  • brakiem pełnego wyprostu,
  • ograniczonym zakresem zgięcia,
  • charakterystycznym „uciekaniem” kolana na boki.

 

O ile więzadła poboczne mają dużą zdolność do naturalnej regeneracji, o tyle więzadła krzyżowe tę zdolność mają wysoce ograniczoną.

Zazwyczaj niezbędne jest zatem leczenie operacyjne, które odtwarza anatomiczną i biomechaniczną funkcję więzadła.

Koszulki i gadżety dla fizjoterapeutów

Kiedy do fizjoterapeuty po uszkodzeniu ACL?

Zapewne pierwsze kroki po urazie skierujemy do lekarza – to słuszna droga. Szybka i precyzyjna diagnoza jest kluczem w procesie powrotu do zdrowia.

Podczas wywiadu ortopeda powinien wykonać szczegółowe badanie oraz testy umożliwiające postawienie wstępnej diagnozy. Powinien także wykonać lub zlecić badanie obrazowe np. RTG, USG oraz/lub MRI, czyli rezonans magnetyczny, celem pogłębienia i sprecyzowania problemu .

Wspomniany rezonans jest uznawany za badanie najdokładniejsze, pokazuje bowiem, stan wszystkich tkanek i układu kostnego, jednak nie jest badaniem idealnym, z uwagi na wykonanie w pozycji statycznej.

Doświadczony ortopeda, wynik badań obrazowych zawsze skonfrontuje z badaniem fizykalnym.

Przy poważniejszych urazach ostateczną i niepodważalną wartość diagnostyczną wnosi jednak badanie artroskopowe, podczas którego lekarz przy użyciu specjalistycznego sprzętu, w tym precyzyjnej kamery, w sposób stosunkowo mało inwazyjny, dokonuje realnej oceny wnętrza stawu kolanowego.

W trakcie artroskopii oprócz samej diagnozy dokonuje się rekonstrukcji uszkodzonych struktur wraz z innymi niezbędnymi czynnościami terapeutycznymi. Rekonstrukcja, to odtworzenie więzadła, dzięki czemu przywrócona zostaje stabilność stawu w pełnym zakresie ruchu.

Do odbudowy więzadła wykorzystuje się przeszczep własny np. ścięgno mięśnia półścięgnistego lub smukłego, czasami więzadło właściwe rzepki. Pobrany przeszczep mocowany jest w kanałach kości udowej i piszczelowej za pomocą kotwic lub śrub.

Zdarza się, że podczas artroskopii stawu kolanowego np. podczas usuwania części łąkotki, w wyniku przeprowadzonego badania/ testu konieczny jest także zabieg termoablacji ACL w przypadku jego rozluźnienia czyli obkurczenie. Badanie MRI może nam tego nie ukazać zbyt dokładnie, a rozciągnięty ACL, będzie objawiał się niestabilnością kolana. To właśnie niestabilność, a nie zerwany ACL jest wskazaniem do leczenia operacyjnego. Można funkcjonować z zerwanym więzadłem, aczkolwiek z czasem może dojść do zwyrodnienia innych struktur np. chrząstki lub łąkotek i operacja artroskopowa będzie nieunikniona.

Fizjoterapeutę najlepiej odwiedzić jak najszybciej, na przykład równolegle z pierwszymi wizytami u lekarza. Po pierwsze, żeby sprawdzić czy jesteśmy w stanie pominąć leczenie operacyjne. Po drugie, jeśli jest ono niezbędne fizjoterapeuta pokaże nam jak właściwie poruszać się o kulach, jaki zakres zgięcia ustawić w ortezie zabezpieczającej staw kolanowy. Jest to bardzo ważne, ponieważ zaraz po operacji przez ok. 4 -10 dni nie możemy obciążać operowanego stawu. Zatem opieramy się tylko i wyłącznie na zdrowej nodze wspierając się kulami. Dodatkowo fizjoterapeuta może zalecić przed operacją wzmocnie siły obręczy barkowej, ponieważ poruszając się o kulach przez pierwsze dni będziemy potrzebowali dużo siły mięśni obręczy barkowej i przedramion. Jeżeli przed operacją nie używaliśmy kul, przejście kilku metrów może być trudne.

Fizjoterapeuta pokaże nam także jakie ćwiczenia powinieneś wykonywać w pierwszej dobie po operacji. Często w artroskopii stosuje się chirurgię jednego dnia, oznacza to, że pacjencji wypisywani są do domu następnego dnia po operacji. Warto zatem widzieć co można robić od razu po powrocie do domu, a czego nie powinniśmy.

Z pewnością należy zmieniać codziennie opatrunek, utrzymywać nogę na podwyższeniu np. poduszce (elewacja) i chłodzić lodem. Ćwiczenia warto zacząć jak najszybciej pod okiem specjalisty. Pozwoli to na optymalizację i maksymalne skrócenie rehabilitacji.

Rehabilitacja po uszkodzeniu ACL:

  • 1- 4 doba po operacji to ćwiczenia polegające na przywróceniu zakresu ruchu oraz napięcia mięśni – szczególnie czworogłowego (np. wyprost i zgięcie kończyny, ćwiczenia izometryczne, dociskanie wyprostowanej nogi do podłoża itp). Mięśnie, których nie używamy w dostatecznym stopniu szybko ulegają zanikowi. Po kilku tygodniach może to być nawet ubytek ok. 30-40%, który trudno jest odbudować. Sama czynność, jaką jest chodzenie, nawet w stabilizatorze po wystąpieniu urazu nie uchroni nas przed ubytkami mięśni. Pożądany zakres zgięcia stawu kolanowego to ok. 90 stopni w pierwszym tygodniu i ok. 120 stopni w następnym, do pełnego zgięcia. Dążymy także do uzyskania pełnego wyprostu. Zalecane są w tej fazie proste ćwiczenia. Proste, nie oznaczają jednak, że będą one dla nas łatwe. Jeśli jednak wytrwamy szybko powrócimy do funkcjonalnej sprawności. Nie należy się także zrażać tym, że powrót do zdrowia może nie przebiegać płynnie, tzn. nie zawsze będzie to nieustanny progres, trzeba zdać sobie sprawę, że może wystąpić chwilowy regres.
  • 4 – 14 doba to wciąż będzie praca nad poprawą zakresu ruchu oraz ćwiczenia izometryczne.
  • 2 – 6 tydzień nastąpi przejście do pracy nad stabilizacją (półprzysiady, ćwiczenia na jednej nodze itp). Ćwiczenia te najlepiej wykonywać trzymając się ściany, mebla itp. Kluczowa jest poprawa stabilizacji i propriocepcji, czyli czucia głębokiego, ponieważ dzięki niemu nasze ciało i poszczególne elementy wiedzą w jakim są ułożeniu i jak mają pracować. Optymalizuje to nasze poruszanie się. Nasz układ ruchu dąży do jak najbardziej efektywnego poruszania się, najmniejszym nakładem energii. Dzięki temu poruszamy się płynnie, z gracją, najmniejszym wysiłkiem dla układu ruchu.
  • 6 – 9 tydzień – to czas, kiedy przeszczepione więzadło „odbudowuje się” własną tkanką. Następuje przebudowa i rewaskularyzacja sieci naczyń krwionośnych. Następstwem tego procesu jest jednak podatność na rozciąganie – należy unikać długiego przebywania w maksymalnym zgięciu i ruchów skrętnych.

Poziom trudności ćwiczeń stopniowo wzrasta. W tym czasie ważna jest praca nad propriocepcją oraz ćwiczenia statyczne i dynamiczne oraz wciąż mobilizacja manualna rzepki przez fizjoterapeutę. Dodatkowo można zacząć pracować ze steperem lub rowerem stacjonarnym.

  • 9 -12 tydzień – to czas powrotu do aktywności fizycznej. Po około 12 tygodniach można zacząć wykonywać ćwiczenia z obciążeniem np. z ciężarkami, taśmami/gumami oporowymi. Ćwiczenia będą coraz bardziej dynamiczne, także te wykonywane na niestabilnym podłożu (to fizjoterapeuta zdecyduje kiedy możesz zacząć, jeśli byłeś aktywny przed urazem powrót będzie szybszy).
  • 12 -16 tydzień – włączenie coraz trudniejszych ćwiczeń np. jazda na rowerze w terenie oraz z większym obciążeniem, nauka hamowania, szybkie zwroty, elementy koordynacyjne. Nadal istotna jest praca nad stabilizacją i propriocepcją.
  • 16 tydzień – powrót do sportu. Cały czas należy pracować nad poprawą siły, wytrzymałości oraz nad dynamicznymi ćwiczeniami propriocepcji i koordynacji.

Powrót do pełnej aktywności sportowej następuje po ok. 6-9 miesiącach, po przejściu testów funkcjonalnych z wynikiem m.in. 85%, posiadaniu pełnego zgięcia i wyprostu w bezbolesnym zakresie ruchu, stabilności stawu, zdolności do wykonywania złożonych ruchów dla danej dyscypliny bez bólu.

Każdy z nas jest inny, każdy ma inne doświadczenia z aktywnością fizyczną. Ważna dla osób bardziej i mniej aktywnych jest cierpliwość, regularne wykonywanie ćwiczeń zgodnie z zaleceniami i nie poddawanie się, pomimo zniechęcenia.

Pamiętaj, że nasze ciało potrzebuje czasu na regenerację. Bądź cierpliwy.

 

Karolina Ważny

 

Piśmiennictwo:

Warto przeczytać:

  1. Czy badania rezonansem magnetycznym mogą różnić się jakością i skutecznością?
  2. Rehabilitacja, fizjoterapia czy fizykoterapia – problemy z nazewnictwem w fizjoterapii
  3. Zawód fizjoterapeuty, a obowiązki ubezpieczeniowe w świetle nowych przepisów prawa po 1 czerwca 2019 roku
  4. Jak umawiać wizyty do gabinetu poprzez Facebook’a?
  5. Czy przepona odpowiada za równowagę? Według śląskich naukowców tak
  6. Naczynia krwionośne w kościach – nowe odkrycie naukowców
  7. Czym jest powięź i jak o nią dbać?
  8. Postępowanie po skręceniu stawu skokowego. Protokół PEACE&LOVE

 

Po­dobał Ci się ten tekst? Zostaw swój komentarz poniżej.

You must be logged in to post a comment.